ayrýmýyla bitirdiði gibi, devletle ulusun ayrýlmasý da 20. yüzyýldaki

korkunçluklara yanýt verebilir.

Ulus-devlet çözümlerine boyun eðmeyen küresel sorunlarýn,

kozmopolit devlet sistemiyle önlenmesi mümkün

19/01/2008 (959 kiþi okudu)

Ulrich Beck 

Avrupa böyle bir sýçrama yapmýþtý

Sýkça karþýlaþýlan bir soru var: Britanya bu kadar hoþnutsuzsa niye AB'den ayrýlmýyor? Çünkü kendi ulusal çýkarlarýný takip ediyor. Bir anlýðýna Britanya'nýn Avrupa karþýtý söylemine göre hareket edip AB'ye sýrtýný döndüðünü düþünün. Neler olurdu? Avrupa rahatlardý. Britanya'ysa yükselen denizde kaybolan bir ada haline gelirdi. Bu yüzden Britanya ve baþka yerlerde Avrupa'ya þüpheyle bakanlar yanýlýyor. Dünyadaki yerlerini yanlýþ algýlayan AB ülkerinden kaynaklanan çeliþkilere saplanýp kalmýþlar.
Kozmopolit Avrupa bilinçli biçimde 2. Dünya Savaþý'ndan sonra milliyetçi Avrupa'ya ve onun yol açtýðý fiziksel ve ahlaki yýkýma karþý siyasi antitez olarak tasarlanýp uygulamaya konuldu. 1946'da mahvolmuþ bir kýtanýn yýkýntýlarý arasýnda dikilen Churchill tam da bu anlayýþla "Avrupa daha önceden birleþmiþ olsaydý, 400 milyon insanýnýn keyfini süreceði mutluluk, refah ve ihtiþamýn sýnýrý olmazdý" diye iddia ediyordu.

Nüremberg mahkemesinin savaþ hâlâ zihinlerde tazeyken yazýlan belgeleri, Avrupa kozmopolitliðinin kurucu belgeleridir. Söz konusu mahkeme ulus-devletin egemenliðinin ötesine giden adli kategoriler ve yargýlama prosedürleri yarattý. Burada getirilen ne yeni bir yasa, ne de yeni bir adli ilke deðil, uluslararasý hukukun daha önceki ulus-devlet mantýðýný kýran yeni bir adli zihniyetti. Ýnsanlýða karþý suç kavramý devrimsel niteliktedir. 6-c maddesindeki tanýmýysa þöyledir: "Ýnsanlýða karþý suçlar; yani herhangi bir sivil nüfusa karþý, savaþtan önce veya savaþ sýrasýnda giriþilen cinayet, imha, köleleþtirme, sürme ve diðer insanlýk dýþý eylemler veya suçun gerçekleþtiði ülkenin yerel yasalarýný ihlal edip etmediðine bakmaksýzýn mahkemenin yargý yetkisi dahiline giren herhangi bir suçu iþleyen ya da bununla baðlantýlý olan siyasi, ýrkçý ve dini mezalimler".

Buradaki ilk önemli ifade 'savaþtan önce ve savaþ sýrasýnda' þeklinde olaný. Ýnsanlýða karþý suçlarý savaþ suçlarýndan ayýran unsur bu, yani savaþ olmayabilir de. Ýkincisiyse bu tarz suçlarýn, 'suçun gerçekleþtiði ülkenin yasalarýný ihlal edip etmediðine bakmaksýzýn' var olmasý. Ulus merkezli adli kavramlardan bu kopuþ zorunluydu çünkü Nazi Almanyasý'nýn kanunlarýna göre Yahudilere yönelik zulüm yasaldý ve savaþ baþlamadan önce meydana gelmiþti. Söz konusu iki ifade her þeyi deðiþtirdi. Tüm faillere ulusal yasal baðlamýn ötesinde, uluslar topluluðunun bünyesinde de geçerli bir bireysel sorumluluk yükledi. Yani devlet suçluysa, ona hizmet eden birey de eylemleri nedeniyle uluslararasý bir mahkemede suçlanýp cezaya çarptýrýlmalý.

Sömürgeci, milliyetçi ve soykýrýmcý dehþeti doðuran gelenekler açýkça Avrupa kökenliydi. Ancak bu tür eylemlerin dünya önünde kýnanýp cezalandýrýldýðý yeni yasal standartlar da yine Avrupalý. Tarihinin söz konusu þekillendirici anýnda Avrupa tarihsel açýdan yeni bir þey ortaya koymak için geleneklerini seferber etti. 'Öteki'nin insanlýðýnýn tanýnmasý fikrini aldý ve onu tarihsel açýdan yeni bir karþý-mantýðýn temeli haline getirdi. Bu mantýðý Avrupa geleneðinin etnik sapkýnlýðýný etkisizleþtirmek için özellikle tasarladý ki, söz konusu sapkýnlýktan büyük ölçüde Avrupa modernleþmesinin ulus merkezli formu sorumlu. Buradaki yeni mantýksa Avrupa için yeni bir Avrupalý panzehir üretme giriþimiydi.
Ulusal düþünce sýnýflandýrmalarý Avrupa düþüncesini imkânsýz kýlýyor. Ulusal bakýþa göre güncel Avrupa siyasetini ve bütünleþmesini okumak için sadece iki yol var. Baktýklarýnda ya federal süper-devlete uzanan federalizmi ya da devletler federasyonuna giden 'hükümetlerarasýlýðý' görüyorlar. Ýkisi de ampirik açýdan yetersiz. Hem günümüz Avrupasý'na hem de onu oluþturan uluslara dair esas mevzularý kavramakta baþarýsýzlar. Ayrýca derinlemesine yapýsal bir manada Avrupa'ya karþýtlar. Baþarmaya en çok deðen amacý, yani farklýlýklar içindeki bir Avrupa'yý, farklýlýðýn serpilmesine yardýmcý olan bir Avrupa'yý yadsýyorlar.

Sorun listesi göz korkutucu

Devletler federasyonu da federal süper-devlet de ayný sýfýr toplamlý oyunu farklý açýlardan tarif ediyor. Ya tek bir Avrupa devleti (federalizm) var ki bu durumda üye ülkeler olmuyor ya da ulusal üye ülkelerin Avrupa'nýn yöneticileri olarak kaldýðý bir durum (hükümetlerarasýlýk) var, ki o zaman da Avrupa kalmýyor. Bu bakýþ açýsý çerçevesinde Avrupa ne kadar kazanýrsa, uluslar o kadar kaybediyor. Seçeneklerden birini benimsediðinizde de yine ayný þey geçerli. Milliyetçi anlayýþýn yanlýþ alternatiflerine saplanmýþken, sunulan iki seçenekte de Avrupa yok.

Ulus-devletin düþüþü gerçekten de devletin ulusal içeriðinin düþüþünü ve günümüzde her ulusun karþýlaþtýðý sorunlarý halletmeye daha uygun kozmopolit devlet sistemleri yaratmak için bir fýrsat. Küreselleþme, ulusaþýrý terörizm, küresel ýsýnma, tanýdýk ve göz korkutucu. Eski ulus-devlet düzeninin gücünün yetmeyeceði bir sürü sorun var. Her tarafta beliren ve ulus-devlet çözümlerine boyun eðmeyi reddeden küresel sorunlara verilecek cevap siyasetin ulus-devlet düzeninden kozmopolit devlet sistemine doðru kuantum sýçramasý gerçekleþtirmesidir. Gerçek çözümler üretebilmesi için siyasetin yeniden inandýrýcýlýk kazanmasý gerekiyor.

Yine de en iyi örnek Avrupa

Avrupa bu adýmýn mümkün olduðunu dünyanýn herhangi bir yerine kýyasla daha iyi gösteriyor. Modern dünyaya, devletlerin ve devlet sistemlerinin evriminin sonuna gelmediðini öðretiyor. Ulusal reelpolitika hem Avrupa'da hem de dünyanýn kalanýnda reel olmaktan çýkýyor; bir kaybet-kaybet oyununa dönüþüyor.

Avrupalýlaþma yeni politikalar yaratmak demek. Meta-iktidar oyuna dahil olmak, küresel düzenin kurallarýný oluþturma mücadelesine girmek demek. Geleceðe dair parola belki de þöyle olabilir: Geri çekil Amerika, Avrupa döndü.

(Ludwig-Maximilian Üniversitesi ve London School of Economics'de sosyoloji profesörü, 15 Ocak 2008)